amator.appSzóstki, siódemki i ósemki to formaty boiska ze sztucznej trawy: dość graczy, żeby mieć pozycje, i na tyle mało, żeby każdy miał piłkę. Nikt nie reguluje ich jako gier dla dorosłych. Istniejące punkty odniesienia są młodzieżowe i rekreacyjne. W Polsce unifikacja szkolenia PZPN (od sezonu 2023/24) ustala kategorię Orlik jako 7 × 7 na boisku o standardowych wymiarach albo 6 × 6 na boisku typu Orlik; w Anglii przepisy małych składów FA sięgają do siódemek. Oba dokumenty służą poniżej za kotwice; wszystko inne jest oznaczone jako praktyka amatorska.
Gdzie mieszczą się szóstki, siódemki i ósemki
W Polsce boiskiem, które definiuje te formaty, jest orlik. Program „Moje Boisko – Orlik 2012” zbudował gminne kompleksy: boisko piłkarskie 30 × 62 m ze sztucznej trawy (pole gry 26 × 56 m wewnątrz ogrodzenia), boisko wielofunkcyjne 19,1 × 32,1 m, szatnie i oświetlenie — ogólnodostępne, bezpłatne, z animatorem na miejscu. PZPN w 2013 roku liczył ich ponad 2500 i wokół nich ułożył formaty młodzieżowe. Dla dorosłych orlik to naturalne szóstki i ciasne siódemki.
Siódemki na boisku skrojonym pod ten format, 55–60 × 35–40 m, to standard kategorii Orlik w PZPN i w metrach także boisko do siódemek według FA. Ósemki nie mają żadnego formatu federacyjnego: to gra grupy, która rezerwuje połowę pełnowymiarowego boiska i gra w poprzek, albo ma szesnastu graczy i boisko do młodzieżowych dziewiątek.
Boisko i bramki
| Format | Boisko, długość × szerokość | Bramki | Punkt odniesienia |
|---|---|---|---|
| 6 × 6 | 25–50 × 16–35 m (FA, piątki i szóstki); 56 × 26 m na polu gry orlika | 3–5 × 1,2–2 m; na orliku 5 × 2 m | przepisy małych składów FA; PZPN (6 × 6 na boisku typu Orlik) |
| 7 × 7 | 55–60 × 35–40 m (kategoria Orlik PZPN); 50–60 × 30–40 m (FA) | 5 × 2 m | unifikacja PZPN; przepisy małych składów FA |
| 8 × 8 | połowa pełnowymiarowego boiska w poprzek, mniej więcej 55–75 × 35–50 m, albo boisko do dziewiątek 70–75 × 45–50 m | 5 × 2 m albo stojące już bramki 7,32 × 2,44 m | brak; najbliżej PZPN 9 × 9 (Młodzik) |
Przepisy młodzieżowe PZPN dają kategorii Orlik pole karne 15 × 9 m i rzut karny z 9 m; FA używa półkola 6 m i punktu 6 m we wszystkich małych składach. Linie można na poziomie młodzieżowym wyznaczać stożkami, a dorośli na połówce boiska rutynowo wyznaczają nimi linie końcowe.
Praktyka amatorska: na połówce boiska polem karnym jest to, co zrobią dwa stożki i dobra wola. Wyznaczcie je przed meczem albo umówcie się, że go nie ma i faul wszędzie to rzut wolny.
Piłka
Dorośli grają piłką rozmiar 5. Kategorie młodzieżowe PZPN do Orlika włącznie grają czwórką — warto to wiedzieć, pożyczając piłki z klubu. Na sztucznej trawie nieco bardziej miękka piłka jest łaskawsza dla pierwszego kontaktu; przepisu w tę ani w tamtą stronę nie ma.
Skład i zmiany
Sześciu, siedmiu lub ośmiu zawodników w drużynie, w tym bramkarz. Zmiany są lotne w każdym punkcie odniesienia: FA dopuszcza trzech rezerwowych i nieograniczone zmiany z powrotami; PZPN stosuje zmiany powrotne we wszystkich kategoriach młodzieżowych aż do jedenastek i zaleca, żeby każdy zawodnik grał co najmniej połowę czasu. FA uznaje mecz siódemek za nieważny, jeśli drużyna zostanie trwale pomniejszona o więcej niż trzech zawodników.
Praktyka amatorska: dwóch do czterech rezerwowych w drużynie to wygodny przedział. Zmieniajcie się przy przerwie w grze albo gdy piłka jest po drugiej stronie, w tym samym miejscu linii bocznej, a o zmianie bramkarza mówcie przeciwnikom.
Czas gry i zegar
PZPN prowadzi młodzieżowe siódemki i szóstki turniejowo, z co najmniej 60 minutami łącznego czasu gry na zespół; liga dziewiątek gra 2 × 40. Połowy w małych składach FA trwają dłużej niż 5 i nie dłużej niż 25 minut, z 5-minutową przerwą. Zegar biegnie; sędziego czasowego nie ma.
Praktyka amatorska: godzinna rezerwacja to mecz: 2 × 25 albo 2 × 30 z krótką przerwą, koniec pięć minut przed upływem rezerwacji. Rezerwacje półtoragodzinne to 2 × 40. Sędzia, jeśli jest, dolicza czas; jeśli go nie ma, połowę kończy telefon na ławce.
Zasady różniące te formaty od jedenastek
Spalony
W kategorii Orlik PZPN i młodszych spalonego nie ma; nie ma go też w małych składach FA. Spalony wraca w dziewiątkach PZPN (Młodzik) i w jedenastkach.
Praktyka amatorska: w szóstki i siódemki gra się bez spalonego niemal wszędzie. Ósemki na połówce boiska są podzielone: część lig gra spalonego od linii pola karnego, większość nie gra go wcale. Jeśli gracie z nim bez sędziów asystentów, spodziewajcie się kłótni; jeśli bez niego, spodziewajcie się kogoś stojącego obok bramkarza.
Piłka za linią boczną
PZPN wznawia zwykłym wrzutem z autu od kategorii Orlik wzwyż, a wprowadzeniem nogą tylko w dwóch najmłodszych kategoriach; FA wznawia w każdym małym składzie rzutem z autu nogą, przeciwnicy 3 m, bez bramki bezpośrednio.
Praktyka amatorska: ósemki wrzucają rękami; szóstki i siódemki grają różnie. Wybierzcie jedno i powiedzcie to przy pierwszym gwizdku.
Wznowienia i odległości
Kategoria Orlik w PZPN: z rozpoczęcia gry nie można zdobyć bramki bezpośrednio; z rzutu wolnego bramkę można zdobyć tylko z połowy przeciwnika; mur stoi 5 m od piłki; rzut od bramki można podać krótko albo wyprowadzić piłkę z pola karnego. FA trzyma przeciwników 3 m od piłki przy każdym wznowieniu. Oba dokumenty pozwalają bramkarzowi wyrzucić lub kopnąć rzut od bramki z dowolnego miejsca w polu karnym, przy przeciwnikach poza nim.
Bramkarz
Zasada podania do bramkarza obowiązuje w każdym punkcie odniesienia: celowego podania nogą od partnera nie wolno chwycić rękami, a wznowieniem jest rzut wolny pośredni. FA dodaje limit czterech sekund na trzymanie piłki; tabela młodzieżowa PZPN nie mówi nic więcej, więc obowiązują przepisy gry, w których limit wynosi osiem sekund, a karą jest rzut rożny.
Faule, kartki i wślizg
FA czyni wślizg przewinieniem karanym rzutem wolnym bezpośrednim i stosuje dwuminutowe kary czasowe (niebieskie kartki); kategoria Orlik PZPN stosuje dwuminutowe kary czasowe, a za trzecie przewinienie wykluczenie do końca meczu — przy czym zespół zawsze gra w komplecie. Rzuty karne wykonuje się z 9 m w kategorii Orlik PZPN (7 m u Żaków, 11 m od dziewiątek na pełnowymiarowe bramki) i z 6 m w przepisach FA.
Praktyka amatorska: zakaz wślizgów to norma na sztucznej trawie. Rzut karny idzie ze stożka 8–9 m od bramki, gdy nie ma punktu. Bez sędziego żółta kartka to słowo, a czerwona — droga do domu.
Jak zorganizować mecz szóstek, siódemek lub ósemek
Najpierw rezerwujcie boisko i niech ono wybierze format: slot na orliku to 12–14 graczy, połówka boiska 16–18. Na szóstki i siódemki weźcie godzinę, na ósemki półtorej, jeśli obiekt tyle sprzedaje. Gminny orlik jest z założenia programu bezpłatny i ogólnodostępny, z animatorem na miejscu, a zasady rezerwacji ustala gmina; komercyjna sztuczna trawa jest płatna za godzinę i dzielona na głowy.
Weźcie znaczniki w dwóch kolorach, dwie piłki, pompkę i stożki na linie końcowe, jeśli gracie na połówce. Wybierajcie składy najpierw pozycjami — dwóch bramkarzy albo dwóch chętnych na połowę każdy — a potem równoważcie resztę poziomem, nie przyjaźnią. Wybieranie na zmianę wystarczy na jeden raz; w cotygodniowym meczu trzymajcie składy przez sezon i przetasujcie, gdy jedna strona wygra cztery razy z rzędu.
Sędzia opłaca się od siódemek wzwyż, bo jest spalony do rozstrzygania i więcej graczy do pilnowania. Bez niego sędziuje organizator z gry, a faul woła sfaulowany. Trzy zasady domowe — wślizgi, auty, spalony — ustalcie przed pierwszym meczem. Format, cena i poziom przy meczu na amator.app tłumaczą większość z tego, zanim ktokolwiek dojedzie, a lista rezerwowa zapełnia boisko, gdy dwóch odpadnie w dniu gry.